Steigerhout oliën: wat dit hout nodig heeft

Wat steigerhout is

Steigerhout is geen aparte houtsoort. Het is hout van steigerplanken: ongeschaafde planken waarop bouwvakkers op een steiger staan. Volgens Wikipedia zijn die van vurenhout, meestal uit Scandinavië, en is de standaardmaat 5000 × 195 × 30 mm.

Vuren is fijnspar (Picea abies). Kern en spint hebben bij Europees vuren ongeveer dezelfde lichte kleur, schrijft de Deense verffabrikant Teknos. Het hout is licht, zacht en makkelijk te bewerken. Teknos noemt steigers en bekisting uitdrukkelijk als toepassing.

In de winkel kom je drie soorten tegen:

• Nieuw en ruw: vers gezaagd, licht van kleur, met een ruwe zaagstructuur.
• Gebruikt: echte steigerplanken die op de bouw hebben gelegen. Ze zijn grijs en verweerd, vaak met een cementsluier en aan de uiteinden een metalen band tegen splijten.
• Geschuurd of geschaafd: nieuw of gebruikt hout dat al glad is gemaakt, vaak voor meubels.

Vraag bij aankoop welke houtsoort het is en of het geïmpregneerd is. Dat bepaalt hoeveel lagen olie je nodig hebt.

Hoe duurzaam is steigerhout buiten?

Vuren valt in duurzaamheidsklasse 4: weinig duurzaam, op de schaal van 1 (zeer duurzaam) tot 5 (niet duurzaam). Dat zeggen zowel de houtdatabase van Centrum Hout als Teknos.

Buiten houdt onbehandeld vuren het dus niet lang, zeker niet als het nat blijft of de grond raakt. Zet een steigerhouten tuinbank daarom op pootjes of tegels, zodat water weg kan.

Waarom steigerhout zoveel olie lijkt te drinken

Kort: het zit in het oppervlak, niet in het hout. Een ruw gezaagd of verweerd oppervlak heeft veel meer contact met de olie dan een geschaafde plank.

Het Wood Handbook van het Amerikaanse Forest Products Laboratory noemt zaagruwe en verweerde oppervlakken uitdrukkelijk als oppervlakken die meer opnemen. Het geeft er twee lagen beits op waar een gladde plank er één krijgt. Een afwerking gaat op zaagruw hout ook langer mee dan op geschaafd hout.

Het hout zelf laat juist weinig door. Teknos noemt de verduurzaambaarheid van vuren "slecht tot zeer slecht" (EN 350-2): vloeistof dringt moeilijk diep in. De olie blijft dus vooral in de bovenste vezels hangen.

Daarbij bevat vuren hars, ook in kleine harszakken. Volgens Centrum Hout kunnen die bij afwerkingen op polyesterbasis het drogen hinderen; voor olie noemt de database dat niet.

Hoeveel olie je nodig hebt

De verbruikscijfers op een blik gelden meestal voor geschaafd hout. Voor Restol™ Zijdeglans is dat volgens de fabrikant 12 tot 16 m² per liter. Voor ruw hout geeft de fabrikant geen apart getal.

Andere fabrikanten laten zien dat het verschil echt is. Afinol geeft voor zijn steigerhoutbeits 12 tot 14 m² per liter op geschaafd hout en 10 tot 12 m² op ruw of fijn bezaagd hout. Hoeveel meer een olie op jouw planken nodig heeft, weten we niet precies; dat hangt af van hoe ruw en verweerd ze zijn.

Reken daarom met de lage kant. De rekenhulp doet dat al: hij gaat uit van 12 m² per liter. Koop voor ruw steigerhout liever wat extra.

Gebruikt steigerhout schoonmaken

Gebruikt steigerhout is vuil, grijs en soms bedekt met cementresten. Olie op die laag hecht slecht. De fabrikant van Restol™ vraagt een ondergrond die schoon, droog en vrij van loszittende delen is.

1. Metaal eraf of afschermen. Haal spijkers, nietjes en de metalen banden aan de uiteinden weg, of plak ze af voor je gaat schuren.
2. Cement en vuil wegnemen. Schraap dikke cementresten weg en schrob het hout met een harde schrobber.
3. Grijs weghalen, als je dat wilt. Schuren of een ontgrijzer haalt de verweerde laag weg. Hoe dat werkt, lees je bij hout ontgrijzen.
4. Laten drogen. De fabrikant van Restol™ vraagt minder dan 20 procent houtvocht. Hout dat net nat is geweest, heeft daar een paar droge dagen voor nodig.

Teknos waarschuwt voor nog iets: vuren dat lang in water heeft gelegen, kan door bacteriën ongelijk gaan opzuigen. Dat geeft vlekken. Bij gebruikt steigerhout weet je niet altijd waar het heeft gelegen; zet daarom eerst een proefstuk.

Schuur je veel, draag dan een stofmasker. Teknos meldt dat het inademen van vurenstof astma kan veroorzaken.

Buiten of in huis: niet dezelfde olie

Steigerhout staat in de tuin, maar ook vaak als tafel of kast in huis. Dat vraagt een andere olie.

• Buiten wil je pigment tegen grijs worden en een olie die water afstoot. Een gepigmenteerde buitenolie zoals Restol™ Zijdeglans is daarvoor gemaakt.
• In huis is Restol™ Zijdeglans niet bedoeld. De fabrikant schrijft dat de lijnoliegeur weken kan blijven hangen. Kies voor meubels in huis een olie die de fabrikant daarvoor bedoelt.

Een voorbeeld is Osmo Hardwax-Olie Original, op basis van plantaardige oliën en wassen. Osmo beveelt hem volgens zijn productinformatie aan voor meubeloppervlakken, met één dunne laag op meubels, kasten en laden. Andere merken hebben vergelijkbare producten; lees steeds wat de fabrikant zelf zegt.

White wash en grey wash

De lichte, verweerde steigerhoutlook maak je met een wit of grijs pigment dat de nerf laat zien. Dat heet white wash of grey wash.

Er zijn twee soorten producten. Afinol Steigerhoutbeits is een beits op alkydharsbasis voor zacht hout zoals vuren en grenen, voor buiten en in huis, in onder meer White Wash en Grey Wash. Afinol adviseert minstens 3 lagen; het aantal lagen bepaalt hoe wit het wordt.

Osmo Olie-Beits is voor in huis. Eén laag geeft volgens de productomschrijving een wash-effect, twee lagen een dekkend effect waarbij de nerf zichtbaar blijft. Osmo laat er Hardwax-Olie over zetten.

Hoeveel lagen, en hoe

Steigerhout is meestal niet geïmpregneerd. Voor Restol™ Zijdeglans adviseert de fabrikant dan 3 lagen, met minstens 1 dag ertussen. Op geïmpregneerd hout zijn het er 2.

1. Eerste laag dun. Werk met een platte kwast in de lengte van de plank.
2. Overschot wegnemen. Neem na ongeveer een uur met een droge doek weg wat nog glimt. Dat raadt het Wood Handbook aan voor olie- en beitslagen die niet zijn ingetrokken.
3. Volgende lagen. Laat elke laag drogen. Restol™ is volgens de fabrikant stofdroog na 4 tot 6 uur, maar de volgende laag zet je pas na minstens een dag.
4. Kopse kanten extra. De uiteinden van de planken zuigen het meest op. Geef ze een extra laag.

Leg je doeken na gebruik plat uit om te drogen. Olie op een prop doeken kan vanzelf gaan branden.