Douglas oliën: wat dit hout nodig heeft

Wat voor hout douglas is

Douglas (Pseudotsuga menziesii) is naaldhout uit het westen van Noord-Amerika. Het wordt ook in Europa aangeplant, en in Nederland. In de handel heet het ook Oregon pine of inlands douglas.

Je herkent het aan de scherpe strepen in elke jaarring. Licht, zacht voorjaarshout gaat abrupt over in donker, hard zomerhout. Het kernhout is geelbruin tot roodbruin; het spinthout aan de buitenkant is lichter en meestal smal.

Douglas is een gewone Nederlandse houtsoort. Volgens Probos werd in 2012 in Nederland ongeveer 151.000 m³ douglas-rondhout geoogst. Je ziet het in schuttingen, tuinhuizen, carports en gevelbekleding.

Hoe duurzaam is douglas?

Douglas valt in duurzaamheidsklasse 3–4. Dat is de schaal van EN 350, van 1 (zeer duurzaam) tot 5 (niet duurzaam). Klasse 3 is matig duurzaam, klasse 4 weinig duurzaam.

De Nederlandse houtdatabase van Centrum Hout geeft 3–4 op basis van praktijk en veldonderzoek. Een Duitse houtdatabank (Teknos, samen met het Thünen-Instituut) noemt 3–4 voor hout uit natuurlijke bossen.

Een deel van de spreiding zit in de herkomst. Teknos schrijft dat Europees douglas meestal van jonge bomen komt. Het Amerikaanse Wood Handbook zegt dat het spinthout bij jongere stammen tot 7 cm breed kan zijn, tegen smal bij oude bomen.

Waarom douglas olie slecht opneemt

Kort: het kernhout laat bijna niets door, en er zit hars in. Teknos geeft voor het kernhout een "zeer slechte" doordringbaarheid en voor het spinthout "matig tot slecht" (EN 350-2, 1994).

Dat heeft drie oorzaken:

• Weinig doorgang. In naaldhout stroomt vloeistof via kleine openingen tussen de cellen. Waarom die bij douglas-kernhout zo slecht doorlaten, staat niet in onze bronnen; alleen het resultaat is gemeten.
• Hard zomerhout. De donkere banden zijn dicht en nemen minder op dan het zachte voorjaarshout. Het Wood Handbook noemt hout met zo'n abrupte overgang "moeilijk af te werken" (klasse III van III).
• Hars. De houtdatabase meldt dat sommige afwerkingen op douglas trager drogen. Ze raadt aan het hout eerst te ontvetten.

Het gevolg: een groot deel van de olie blijft aan het oppervlak. Dat is geen probleem, zolang je het overschot wegneemt. Een te dikke laag wordt kleverig of glimmend.

Wanneer je begint: droog, schoon en vetvrij

Begin pas als het hout droog is. De fabrikant van Restol™ vraagt een houtvochtgehalte onder 20 % en een luchtvochtigheid van 40–70 % tijdens het werk. Een goedkope houtvochtmeter geeft zekerheid.

Een vaste wachttijd voor nieuw douglas vonden we in geen enkele onafhankelijke bron. Het advies "eerst laten uitdampen" komt vooral van verkopers. Wat wel vaststaat: nat of vers gezaagd hout moet eerst drogen, en hout dat een seizoen buiten staat, neemt beter op. Het Wood Handbook zegt dat verweerd hout poreuzer is en dat een volgende laag daardoor langer meegaat.

In Nederland zijn april tot en met juni de beste maanden. Volgens het KNMI (De Bilt, 1991–2020) is de luchtvochtigheid rond het middaguur (12 uur UTC) dan gemiddeld 60–63 %. In oktober is dat 75,5 %, en 's ochtends ligt het overal hoger. Dan zit je boven de grens die de fabrikant noemt.

Hoe je douglas olie: lagen en werkwijze

1. Schoonmaken. Verwijder stof, groene aanslag en losse vezels. Gebruik een schrobber met kunststof haren: ijzerdeeltjes van een staalborstel kunnen met de looistof in douglas zwarte vlekken geven (Teknos, Wood Handbook).
2. Hars en vet wegnemen. Neem harsplekken weg zoals hieronder beschreven. Veeg vettige plekken af met terpentine (white spirit) en laat het opdrogen.
3. Eerste laag dun. Werk met een kwast in de lengte van de plank. Neem na ongeveer een uur met een droge doek weg wat nog glimt. Een glimmende plek betekent dat de olie niet is opgenomen.
4. Volgende lagen. Laat elke laag drogen. Bij Restol™ is dat volgens de fabrikant minstens 1 dag, en het advies is 3 lagen op niet-geïmpregneerd hout.
5. Kopse kanten extra. Kopshout zuigt veel meer op. Geef de uiteinden van planken en palen een extra laag.

Zet je doeken na gebruik plat uit om te drogen, of bewaar ze onder water in een afgesloten blik. Olie op een prop doeken kan vanzelf gaan branden.

Harsuitloop: wat het is en wat je eraan doet

Douglas bevat hars als gewoon onderdeel van het hout, soms in kleine holtes (harszakken). Hars is een oplossing van natuurlijke harszuren in terpentijn. Hoe warmer het hout, hoe vloeibaarder de hars.

Daarom loopt hars vooral uit op zonnige, warme dagen, op de zuidkant. Een afwerking houdt dat niet tegen; volgens het Wood Handbook kan hars er dwars doorheen komen. Alleen speciaal kamerdrogen bij hoge temperatuur "zet" de hars, en dat gebeurt bij gewoon tuinhout zelden.

Wat je doet:

• Zachte, kleverige hars: afnemen met terpentine (white spirit) op een doek.
• Uitgeharde druppels: eraf schrapen met een plamuurmes. Schrap geen zachte hars, want dan smeer je het uit.
• Laat de plek drogen en olie hem daarna opnieuw, dun.

Op een plank met een grote harszak blijft het terugkomen. Soms is vervangen de enige echte oplossing.

Kleurloos of gepigmenteerd, en hoe vaak onderhoud

Kies gepigmenteerd als je de kleur wilt houden. Douglas wordt buiten grijs door UV-licht, net als elk hout. Kleurloze olie remt dat nauwelijks; pigment houdt het licht tegen.

Het Wood Handbook geeft een kleurloze waterafstotende behandeling 1–2 jaar. Bij lichtgepigmenteerde afwerkingen is dat langer: "hoe meer pigment, hoe langer". De fabrikant van Restol™ zegt hetzelfde: hoe donkerder de kleur, hoe langer het meegaat.

Wil je het hout laten vergrijzen? Dat mag. Douglas klasse 3–4 houdt het boven de grond redelijk, mits water snel weg kan. Een olie remt dan vooral scheuren en splijten; dat noemt het Wood Handbook als voordeel van regelmatig behandelen.

Onderhoud: zodra het hout dof wordt of druppels niet meer blijven liggen. Op de zuidkant en op liggende vlakken is dat sneller dan op de noordkant. Maak schoon en zet één dunne laag.