Houtolie aanbrengen: stap voor stap

Kies je dag: droog, niet te koud en niet in de volle zon

Kies een droge dag zonder regen in de verwachting, en werk liefst in de schaduw. Olie moet in het hout trekken voordat het oppervlak dichtgaat. In de volle zon droogt de bovenkant te snel.

• Zon: het Wood Handbook raadt bij beits op oliebasis aan zo mogelijk in de schaduw te werken, zodat het trager droogt. Voor verf op oliebasis waarschuwt het tegen een heet oppervlak in de felle zon. De fabrikant van Restol™ zegt het ook: het kan in de zon, maar in de schaduw droogt het gelijkmatiger.
• Temperatuur: Koopmans schrijft voor zijn teakolie: niet verwerken onder 5 °C. Het Wood Handbook noemt voor verf op oliebasis minimaal 4 °C. Restol™ Zijdeglans mag volgens de fabrikant ook in de winter, als het hout goed droog is. Volg altijd het blik van jouw olie.
• Luchtvochtigheid: de fabrikant van Restol™ noemt 40 tot 70 procent tijdens het werk. Koopmans legt de grens bij 85 procent.
• Dauw: het Wood Handbook raadt af laat in de middag te schilderen als er 's nachts zware dauw komt. Dat advies gaat over verf; wij houden het voor olie ook aan, omdat natte olie geen water verdraagt.

Nederland is vochtig. In De Bilt is de luchtvochtigheid gemiddeld 81 procent over het hele jaar (KNMI, 1991–2020). Rond het middaguur zakt die in april en mei naar ongeveer 60 procent, in juni naar 63 procent. In oktober is het 's middags nog 75,5 procent.

Onze lezing van die cijfers: april tot en met juni, tussen de late ochtend en de middag, is in Nederland het meest geschikt om te oliën. Let in april wel op de nachten: die koelen in De Bilt gemiddeld af tot 4,5 °C. Dat is onze conclusie, geen advies van het KNMI.

Het hout voorbereiden: schoon, droog en vetvrij

Olie hecht alleen op kaal hout. De fabrikant van Restol™ vraagt ongeschilderd, geschaafd of fijn bezaagd hout dat schoon, droog en vetvrij is. Oude verf of beits moet er eerst helemaal af.

• Schoonmaken: veeg stof, blad en zand weg. Haal groene aanslag en losse, vergrijsde vezels weg. Spoel na en laat drogen.
• Droog genoeg: het houtvocht moet onder 20 procent liggen. Dat schrijven zowel Osmo als de fabrikant van Restol™ voor. Een houtvochtmeter kost weinig en geeft zekerheid.
• Nieuw hout: Osmo noemt wachttijden voor zijn vlonderoliën: harsrijk hout zoals lariks en douglas minstens 6 weken buiten, geïmpregneerd hout en bangkirai minstens 3 maanden. Voor geïmpregneerd hout dat nog vochtig is, adviseert de fabrikant van Restol™ enkele weken drogen; voor een nieuwe vlonder een half jaar.
• Staalborstel of niet: de fabrikant van Restol™ noemt een (staal)borstel om losse delen weg te halen. Het Wood Handbook waarschuwt dat ijzerresten met de looistof in eiken en western red cedar blauwzwarte vlekken geven. Gebruik op zulk hout een schrobber met kunststof haren.
• Schuren: volgens de fabrikant van Restol™ niet nodig. Licht schuren vóór de tweede laag kan het resultaat wel gladder maken.

De olie roeren, niet schudden

Roer tot op de bodem van het blik. In een gepigmenteerde olie zakt de kleurstof naar beneden. Schudden haalt die er volgens de fabrikant van Restol™ niet goed los.

Reken op ongeveer 30 seconden, en na lange opslag op een minuut. Je bent klaar als je met de roerstok geen weerstand meer voelt op de bodem en de kleur bovenin egaal is. Wijkt de kleur af van je vorige blik, dan is er volgens de fabrikant meestal niet goed genoeg geroerd.

Roer ook tussendoor af en toe, zegt het Wood Handbook, zodat het pigment niet opnieuw zakt. Restol™ Zijdeglans is gebruiksklaar: niet verdunnen, behalve de eerste laag op teak of iroko.

Dun aanbrengen, in de lengte van de plank

1. Kies een platte kwast. Op een plat vlak zoals een vlonder zetten een roller en een spuit snel te veel olie neer, schrijft het Wood Handbook. Op grote staande vlakken, zoals een schutting of een groot tuinhuis, noemt de fabrikant van Restol™ een roller of spuit wel als optie.
2. Werk in de lengterichting van het hout. Volg de nerf, ook op grote vlakken.
3. Doe telkens een paar planken over de volle lengte. Zo werk je steeds tegen nog natte olie aan. Het Wood Handbook noemt dat de manier om aanzetten te voorkomen.
4. Houd het dun. De olie moet in het hout trekken, niet erop blijven liggen. Een dikke laag droogt slecht en wordt kleverig.

Kopse kanten verdienen extra aandacht. Water dringt via het kopshout veel sneller in het hout dan via het vlak, en kopshout neemt een indringende afwerking ook makkelijker op (Wood Handbook). Geef de uiteinden van planken en palen een extra laag.

Bij een vlonder zet je de eerste laag volgens de fabrikant van Restol™ rondom: ook aan de onderkant en tussen de planken. Osmo adviseert om nieuw hout waar mogelijk al vóór de montage aan alle kanten te behandelen.

Overtollige olie weghalen

Wat het hout niet opneemt, moet weg. Die olie blijft als glimmend laagje liggen. Het wordt plakkerig, houdt vuil vast en droogt slecht.

• Koopmans schrijft voor zijn teakolie: na ongeveer 10 minuten nawrijven met een pluisvrije doek. Er mag daarna geen laagje meer op het hout staan.
• Het Wood Handbook zegt: glimt de afwerking een uur na het aanbrengen nog, dan is ze niet ingetrokken. Haal ze weg, want zo'n dun vel scheurt en bladdert na een à twee jaar.

Een vaste wachttijd die voor elke olie geldt, vonden we in geen enkele bron. Het verschilt per product, per houtsoort en per weer. Voor Restol™ Zijdeglans noemt de fabrikant geen nawrijftijd in de documentatie die wij lazen. Wij houden het Wood Handbook aan: kijk na ongeveer een uur of er glimmende plekken zijn, en neem die met een droge doek of een droge kwast weg.

Is het toch kleverig gebleven? Lees kleverig na het oliën.

Tussen de lagen wachten, en hoeveel lagen

Zet de volgende laag pas als de vorige droog is. Hoe lang dat duurt, hangt af van de olie, de temperatuur en de luchtvochtigheid. Elke fabrikant geeft zijn droogtijd bij vaste omstandigheden:

Op een koele, vochtige Nederlandse dag duurt het langer dan op het blik staat. Osmo schrijft dat ook: lagere temperaturen en hoge luchtvochtigheid verlengen de droogtijd.

Voor Restol™ geeft de fabrikant 2 lagen op geïmpregneerd hout en 3 op al het andere hout. Op een vlonder adviseren we 2 dunne lagen. Een derde laag geeft volgens de fabrikant een sprekender kleur. Hoeveel liter je nodig hebt, reken je uit met de rekenhulp.

Oliedoeken en kwasten veilig opruimen

Gooi oliedoeken nooit als prop in een zak of vuilnisbak. Drogende olie geeft warmte af. Brandweer Nederland beschrijft hoe die warmte in een prop doeken niet weg kan, waarna het gaat smeulen en kan branden.

• Spoel de doeken uit en hang ze buiten uit om te drogen. Volledig droge doeken kunnen volgens Brandweer Nederland niet meer broeien.
• Of doe ze direct na gebruik onder water in een metalen blik dat goed sluit, zoals het Wood Handbook aanraadt.
• Kwasten en rollers maak je na Restol™ Zijdeglans schoon met terpentine (white spirit), volgens de fabrikant.

Waarom dat zo gaat en wat je met de doeken doet als ze droog zijn, lees je in zelfontbranding van oliedoeken.