Onderhoudsritme: wanneer moet je opnieuw oliën?

Waarom er geen vaste termijn is

Olie bladdert niet af, maar slijt en verweert langzaam. Het Wood Handbook beschrijft het zo: heldere en licht gepigmenteerde afwerkingen laten niet los. Ze verbleken, en het pigment slijt er geleidelijk uit.

Een heldere afwerking verliest bij het verweren haar waterafstotende werking, het hout wordt grijs en er kan schimmel op komen. Een gepigmenteerde afwerking verliest vooral kleur.

Hoe snel dat gaat, hangt af van de plek. De fabrikant van Restol™ noemt de houtsoort, de ligging (zon, regen en wind) en de hoeveelheid pigment. In de veelgestelde vragen komen daar de ondergrond en het aantal lagen bij, en vooral water en zon.

Wat het verschil per plek maakt

• Zon en windrichting. De zuidkant krijgt de meeste zon en UV. Het Wood Handbook zegt dat de noordkant van een gebouw lang niet zo vaak opnieuw behandeld hoeft te worden als de zuidkant. Voor verf noemt het dat die op het noorden twee keer zo lang meegaat. Een stuk onder een overstek verweert ook veel trager dan de rest van de wand.
• Liggend of staand. Op een liggend vlak blijft water staan en valt de zon er recht op. Horizontale vlakken moet je daarom vaker onderhouden, zegt de fabrikant van Restol™. Volgens het Wood Handbook droogt de bovenkant van een vlonderplank in de zon veel sneller dan de rest; daardoor trekken planken hol en krijgen ze scheuren.
• Belopen en gebruiken. Voeten, stoelpoten en zand schuren de olie weg. Osmo raadt aan zwaar belaste plekken, zoals een vlonder, minstens één keer per jaar na te kijken. Restol™ Zijdeglans is volgens de fabrikant niet slijtvast.
• Houtsoort en oppervlak. Hardhout en onbehandeld hout zijn volgens de fabrikant van Restol™ meestal gevoeliger voor verwering en vergrijzing. Ruw gezaagd hout neemt meer afwerking op dan glad geschaafd hout, en daardoor gaat die er langer mee (Wood Handbook).
• Kleur. Pigment vangt UV op voordat het het hout raakt. Hoe meer pigment, hoe langer een afwerking meegaat, schrijft het Wood Handbook. De fabrikant van Restol™ zegt hetzelfde: donkere kleuren gaan langer mee.
• Eerste of volgende laag. De eerste behandeling van nieuw, glad hout gaat volgens het Wood Handbook ongeveer een jaar mee op blootgestelde vlakken. Latere lagen houden het langer, omdat verweerd hout meer opneemt.

Hoe je ziet dat het tijd is

• De druppeltest. Sprenkel wat water op het hout. Blijven de druppels als bolletjes liggen, dan werkt de olie nog. Trekken ze in en wordt het hout donker, dan is de waterafstotende werking weg. Die test is praktijk; dat de waterafstotende werking bij het verweren verdwijnt, staat in het Wood Handbook.
• De kleur trekt weg. Bij een gepigmenteerde olie zie je het hout weer doorkomen. Het Wood Handbook raadt aan opnieuw te behandelen zodra het hout zichtbaar wordt, nog voordat al het pigment weg is.
• Grijze plekken. Grijs is het begin van verwering door UV-licht. Lees meer in waarom hout grijs wordt.
• Zwarte puntjes of groene aanslag. Schimmel op het oppervlak betekent volgens het Wood Handbook meestal dat het tijd is om opnieuw af te werken.

Minder glans alleen is geen reden. Restol™ Zijdeglans glanst na het aanbrengen en wordt volgens de fabrikant na verloop van tijd zijdeglans of mat. Dat hoort erbij.

Eerst schoonmaken, dan oliën

Olie op vuil of schimmel sluit dat vuil in. Werk daarom altijd op schoon, droog hout.

1. Vuil en losse vezels weg. Het Wood Handbook noemt een droge, stugge schrobber voor vuil, stof en losse houtvezels. De fabrikant van Restol™ noemt een (staal)borstel en/of een hogedrukspuit. Een hogedrukreiniger raden wij af: de harde straal kan het hout beschadigen en vezels opruwen (zie hout ontgrijzen).
2. Geen staal op looizuurrijk hout. Het Wood Handbook raadt staalwol en staalborstels af: ijzerresten geven met de looistof in onder meer eiken en western red cedar blauwzwarte vlekken. Kies op die houtsoorten een schrobber met kunststof haren.
3. Schimmel en groene aanslag weg. Volgens het Wood Handbook met een schimmelreiniger, of met verdund huishoudbleek en afwasmiddel. Spoel goed na.
4. Grijs hout ophalen als je de oude kleur terug wilt. Zie hout ontgrijzen.
5. Laten drogen tot het houtvocht onder 20 procent is. Schuren is bij onderhoud meestal niet nodig.

Indicatief ritme per toepassing

Deze tabel is een richtlijn, geen belofte. Waar een termijn uit een bron komt, staat die erbij. Waar niets staat, is het ervaring en dus een schatting.

De cijfers uit het Wood Handbook zijn gemiddelden voor de Verenigde Staten. Nederland is vochtig: in De Bilt valt gemiddeld 855 mm regen per jaar en is de luchtvochtigheid 81 procent (KNMI, 1991–2020). Wij verwachten daarom dat liggend hout en plekken in de schaduw hier eerder aan de korte kant zitten. Dat is niet zeker.

Behandel niet alles tegelijk op vaste tijden. Werk de zonkant en de looproute bij, en laat de rest staan zolang het water nog afstoot.

Wanneer in het jaar

Kijk in het voorjaar, na de winter. Dan zie je wat regen, vorst en algen hebben gedaan, en heb je de droge maanden nog voor je.

Volgens het KNMI (De Bilt, 1991–2020) is de luchtvochtigheid rond het middaguur in april en mei ongeveer 60 procent en in juni 63 procent. In oktober is dat 75,5 procent. Daarom zijn april tot en met juni volgens ons de meest geschikte maanden om te oliën. Dat is onze lezing van de cijfers, geen advies van het KNMI.

Hoe je de laag zelf zet, lees je in houtolie aanbrengen, stap voor stap.

Bij onderhoud is één dunne laag meestal genoeg

Onderhoud is bijwerken, geen nieuwe opbouw. De fabrikant van Restol™ zegt: werk verweerde plekken bij en zet, afhankelijk van de blootstelling, regelmatig een nieuwe laag.

• Een nieuwe laag trekt goed in verweerd hout en gaat volgens het Wood Handbook vaak langer mee dan de eerste.
• Niet elk deel is even ver verweerd. Laat de nieuwe olie aan de randen in de oude overlopen, zegt het Wood Handbook, en neem weg wat na een uur nog glimt.
• Restol™ kan volgens de fabrikant altijd over een oudere laag Restol™, zolang je Zijdeglans op Zijdeglans zet.
• Olie trekt niet in verf of dekkende beits. Die moeten er eerst af.

Heb je hout jaren laten liggen? Dan is het vaak eerst reinigen en ontgrijzen, en daarna opbouwen zoals bij nieuw hout.